Multiple Sclerose (MS)

Multiple Sclerose, afgekort MS, is een ziekte van het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg). Het is een misverstand om te denken dat MS een spierziekte is. MS kan wel verlamming van spieren tot gevolg hebben, maar het blijft een aandoening van het centrale zenuwstelsel. Multiple betekent veelvuldig en sclerose betekent verharding. MS is een chronische ziekte, dat wil zeggen dat de ziekte niet meer overgaat. MS treft voornamelijk jonge mensen.

De leeftijd waarop de eerste ziekteverschijnselen zich voordoen ligt tussen het twintigste en veertigste levensjaar. MS komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en begint bij vrouwen ook op een eerdere leeftijd. MS openbaart zich met vage klachten zoals: vermoeidheid, plotseling slecht zien, krachtsverlies in armen en benen en gevoelsstoornissen.

Een van de zaken die het leven met MS onzeker maakt is het feit dat het verloop van de ziekte moeilijk voorspelbaar is. Wat voor de één geldt, geldt vaak niet voor de ander: Bij iedere persoon heeft MS zijn eigen kenmerken.

Het centrale zenuwstelsel kun je zien als een telefooncentrale. Hier worden alle verbindingen in het zenuwstelsel geregeld. Hier komen signalen van de buitenwereld aan en wordt er op gereageerd. Als je bijvoorbeeld je hand verbrandt dan schiet er een pijnsignaal via je ruggenmerg naar de hersenen en van de hersenen schiet er weer een signaal terug naar de hand waardoor je je hand terugtrekt. Dit gebeurt allemaal razendsnel en je hoeft hier niet bij na te denken. Bij MS patiënten komt het signaal niet goed of helemaal niet over. Dit komt door beschadigingen in de zo genoemde witte stof van het ruggenmerg. Deze witte stof bevat zenuwbanen die de verbinding maken tussen het centrale zenuwstelsel (=ruggenmerg en de hersenen) en het perifere zenuwstelsel (= de zenuwen in de armen en benen).

Deze beschadigingen worden littekens genoemd en ontstaan in de isolatie laag van de zenuwbaan. Dit is een laag cellen die om elke zenuw ligt. Deze laag zorgt ervoor dat het signaal dat de zenuw moet vervoeren niet verstoord wordt. Deze laag heet de myelineschede. Als er een ontsteking is geweest in deze myeline schede ontstaat er een litteken. Dit litteken zorgt voor storing van het signaal. De plaats van het litteken is erg bepalend voor de klachten die er ontstaan. Omdat de littekens overal in de witte stof kunnen ontstaan zijn de klachten nogal verschillend. Ook is de plaats waar de littekens ontstaan niet te voorspellen en dus ook het verloop van de ziekte niet. De oorzaak van deze ontstekingen in de myelineschede is nog niet bekend.

Symptomen:

De volgende klachten en verschijnselen kunnen bij MS ontstaan:

Motoriek: krachtsverlies, spasticiteit, krampen, stijfheid.
Sensibiliteit: tintelingen, prikkelingen, doofheid, pijnaanvallen, gevoelsstoornissen.
Coördinatie: tremoren, spraakstoornis, duizeligheid, draaiduizeligheid.
Hersenstam: zenuwpijn, gevoelsstoornis in het gezicht.
Gezichtsvermogen: zenuwontsteking aan ogen, oogsiddering, dubbelzien.
Blaas: toegenomen aandrang, achterblijven van urine, incontinentie.
Seksueel: libidoverlies, impotentie, genitale pijn, vermindering van het gevoel.
Darmen: obstipatie, incontinentie.
Moeheid : moeheid in rust, snelle vermoeibaarheid.
Cognitie: geheugenstoornissen, concentratiestoornissen

Ondanks het grillige en onvoorspelbare verloop is MS toch te verdelen in vier vormen. Hieronder de vier vormen van MS.

Vormen van MS

1. Benige MS
   Benige oftewel de milde vorm van MS kent een lange periode zonder aanvallen. Tussen de aanvallen kan soms wel tien jaar of meer zitten. Bij deze vorm van MS komt dan ook geen ernstige invaliditeit voor. Ongeveer 10% van de MS patiënten heeft deze milde vorm.
2. De relapsing-remitting beloopsvorm
   Deze vorm kenmerkt zich door aanvallen en een herstelperiode. Dat wil zeggen dat de periode van aanvallen afgewisseld wordt door een periode van herstel. De beschadigde myeline die ontstaan is door de aanval wordt bijna helemaal hersteld. Aanvallen noemen we ook wel schub of exacerbatie. We spreken van een nieuwe aanval wanneer nieuwe klachten ontstaan of de oude klachten weer toenemen. Tevens moeten de klachten langer dan 24 uur aanwezig zijn en mag er geen sprake zijn van koorts of een infectieziekte. Griep, verkoudheid e.d. kunnen een nadelig effect hebben op MS. Door de verhoogde lichaamstemperatuur kan er een aanval ontstaan. Deze vorm kan overgaan in de ernstigere secundaire progressieve vorm. Juist voor deze groep MS patiënten is het belangrijk dat ze snel aan de medicatie gaan, dit kan het ziekteproces met 30% vertragen. De komende jaren zullen er voor deze groep patiënten meerdere mogelijkheden ontstaan. Deze vorm komt voor bij 40% van alle mensen met MS.
3. De secundaire beloopsvorm
   Deze vorm van MS kenmerkt zich doordat het ziektebeeld geen herstelmomenten meer heeft. De ziekte krijgt langzamerhand steeds zwaardere kenmerken. Deze vorm komt bij 40 % van de patiënten met MS voor.
4. De primaire beloopsvorm
   Deze vorm is de ergste vorm van MS. Hierbij zijn ook geen momenten van herstel en is de ziekte van af de eerste aanval meteen zeer progressief. Mensen die op latere leeftijd de eerste symptomen van MS krijgen lijden vaak aan de primair progressieve beloopsvorm. Deze vorm komt bij 10 % van de mensen met MS voor.

Diagnose belangrijk
Het stellen van de juiste diagnose is een groot probleem bij MS. Omdat de toch al vage beginverschijnselen ook weer grotendeels over kunnen gaan is het voor de huisarts vaak niet voor de hand liggend om meteen aan MS te denken. Ook al word er gedacht aan MS dan is het voor de neuroloog ook moeilijk om met 100% zekerheid de ziekte vast te stellen. Een MRI-scan biedt hier voor de nieuwste en beste mogelijkheid.

Fysiotherapie bij MS
Ook voor mensen met MS is bewegen zinvol. Bewegen heeft een gunstige invloed op conditie, spierkracht, spasticiteit, evenwicht en zelfvertrouwen en bovendien kan het ontspanning en plezier geven. Er zijn geen aanwijzingen dat gedoseerd bewegen tot Schubs leidt. Wel kan het door de verergering van de klachten tijdens een Schub nodig zijn om het fysiotherapieprogramma aan te passen of tijdelijk stop te zetten.

De handicap verandert niet door oefenen maar wel de mate van zelfstandigheid in het dagelijks leven. Het blijkt dat het soms moeilijk is om de training te blijven volhouden en daarom is begeleiding van een fysiotherapeut hierbij noodzakelijk.
Het is belangrijk om vroeg te beginnen met het revalidatieproces. Daardoor ontstaan er mogelijkheden om allerlei kleine complicaties te voorkomen.
Een oefenprogramma op maat om evenwicht, spierlengten en houdingscontrole te bewaren kan in een latere fase van de ziekte van groot belang zijn om vaardigheden te behouden.

Mogelijkheden in onze praktijk om mensen met MS te begeleiden:

• Fiets, loopband, cruiser
• Krachtapparaten, sommige vanuit de rolstoel
• Motomed (zie methodes en apparatuur)
• Statafel (zie methodes en apparatuur)
• Loopbrug (zie methodes en apparatuur)
• Diverse andere materialen

Wat wij voor u kunnen doen:

• Begeleiden/coachen
• Adviseren, bv bij hulpmiddelen
• Oefenen van beperkingen bij bv transfers
• Passief oefenen/doorbewegen
• Luisterend oor